Den Haag - Hoogbouw & Architectuur

Den Haag heeft inmiddels een aardige verzameling van hoogbouw in en om het centrum. In deze serie maken we een stadswandeling van Den Haag Centraal, via het Beatrixkwartier naar Laak, met op het einde nog een klein uitstapje naar Binckhorst zuid.

1. Allereerst een plaatje van een grotere afstand

2. De 142 meter hoge Hoftoren van Kohn Pedersen Fox Architecten is ontworpen als een nieuwe landmark van Den Haag. Het gebouwencomplex wordt voor het grootste deel gebruikt door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Alleen de bovenste etages worden verhuurd aan commerciële partijen. In 2004 reikte de gemeente Frankfurt de Highrise Award uit aan de Hoftoren, dit om de elegante uitstraling van de hoogbouw.

3. Aan de andere kant van het station staat het imposante New Babylon. De ‘lage’ toren is inmiddels op hoogte.

4. De Fluwelen Burgwal richting het stadhuis (daar komen we later dichterbij)

5. De Resident is een binnenstedelijke herontwikkelingslocatie nabij het Centraal station vna Den Haag. Dit gebied werd in het begin van de jaren 90 ontworpen door de architect Rob Krier. De Resident moest een schakel gaan vormen tussen de laagbouw van de historische binnenstad en de (toen nog geplande) hoogbouw rondom het station. Het totale gebied heeft een zeer traditionele, doch postmoderne, uitstraling gekregen. Deze twee gebouwen op de voorgrond vormen een soort toegangspoortje tot het gebied.

6. Het statige Muzenplein met op de achtergrond de 88 meter Zurichtoren van architect Cesar Pelli. Hoewel deze architect zich vooral bezighoudt met megawolkenkrabbers in wereldsteden (zoals de Petronas towers in Kuala Lumpur), had hij blijkbaar toch een beetje tijd over voor een torentje in Den Haag. De Zurichtoren is overigens niet terug te vinden op de website van Pelli, zou hij er wel tevreden over zijn?

7. Het meest bijzondere element van de Zurichtoren is de groene puntige kroon. Hierdoor wordt het gebouw ook wel de  citruspers genoemd.

8. Een van de mooiste voorbeelden van het postmodernisme (misschien zelfs wel wereldwijd!) is Castalia van Michael Graves. Dit gebouw werd in 2005 opgeleverd als nieuw onderkomen voor het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Dit als onderdeel van het veel grotere project Resident. Door zijn vorm verwijst het gebouw naar statige oude Nederlandse huisjes met tuitgevels. Castalia is dan wel 104 meter hoog, maar doordat telkens twee verdiepingen worden samengetrokken in de gevel lijkt het gebouw wat minder hoog dan het in werkelijkheid is.

9. Michael Graves heeft niet alleen het uiterlijk van het gebouw ontworpen. Ook het interieur is door hem onder handen genomen en het plein voor de hoogbouw komt uit zijn hand.

10. Direct naast Castalia staat het gebouw Helicon van de architect Sjoerd Soeters. Soeters heeft zich de laatste jaren ontpopt tot de grootste Nederlandse architect op het gebied van het posmodernistische bouwen. Helicon bestaat uit drie gekoppelde torens die door vele setbacks vanaf de straat een stuk minder hoog lijken dan ze in werkelijkheid zijn (57 meter). Bijzonder aan Helicon zijn de witte puntvormige vormen op de gevels, deze stellen een verwijzing voor naar de Chryslerbuilding in New York. Het is uiteindelijk ook een stukje New York in Den Haag.

11. Tegenover de Helicon zijn momenteel drie nieuwe torens in aanbouw. Twee ministerietorens van Kollhoff en een woontoren van Rapp en Rapp. Voorlopig moeten we het doen met een betonnen skelet.

12. De meeste bebouwing aan het Muzenplein is ontworpen door de architect Adolfo Natalini. Zijn werk is meestal te herkennen aan de donkere baksteengevels met witte vierkante blokjes op de hoeken van de vensters. Ook de vorm van de zuilen zijn erg kenmerkend voor Natalini’s werk.

13. De ingang van de parkeergarage op het Muzenplein. Op een vergelijkbare manier vormgegeven als de omliggende bebouwing, inclusief het koperen dakje.

14. Nogmaals het Muzenplein met daaraan de 73 meter hoge Muzentoren van architect Rob Krier. Dit buitenste hoekje heeft hij zelf onder handen genomen.

15. Van boven is de hoefijzervorm van het plein goed te herkennen

16. De Muzentoren is een uiterst postmodern experiment geworden, zeker voor een architect als Rob Krier die normaal gesproken vooral historiserende gebouwen ontwerpt. Dit is de meest gedecoreerde toren van Den Haag. De blauwe zuurstokzuilen geven het gebouw nog een extra zoet tintje.

17. Dwars door het gebouwencomplex lopen een paar tramlijnen. Hier komt een van die lijnen naar buiten.

18. Een bijzondere ingangspartij van een HTM-kantoor met wederom een paar zuurstokzuilen. De htm heeft overigens aangegeven te willen verhuizen naar een ander kantoor nabij station Hollands Spoor, omdat de huurkosten van dit onderkomen tocht teveel oplopen.

19. Nogmaals de Muzentoren, nu vanaf de Kalvermarkt. Een prachtige rijk gedecoreerde toren die stedenbouwkundig gezien precies op de juiste plek staat, aan het einde van diverse zicht-assen. Helaas zijn de verhoudingen in de toren zelf iets minder geslaagd. De plint loopt bijvoorbeeld door tot zowat halverwege de toren.

20. Het stadhuis van Den Haag aan de Kalvermarkt. Voor dit stadhuis werd in de jaren 80 een prijsvraag uitgeschreven, welke werd gewonnen door de Amerikaanse architect Richard Meier. Tussen 1990 en 1995 werd dit gebouw gerealiseerd.

21. Het witte stadhuis wordt ook wel het IJspaleis genoemd

22. De hoofdingang van het stadhuis bevindt zich aan het Spuiplein. De zwarte tegels van het plein contrasteren behoorlijk met het witte gebouw.

23. De buitenkant van het stadhuis is al behoorlijk imposant, maar het mooiste onderdeel van het gebouw bevindt zich aan de binnenkant. Tussen twee vleugels van elk 11 verdiepingen hoog ligt een enorm atrium met daarbinnen 2 losstaande liftschachten. Alles in het wit. Je zou denken dat het hierbinnen erg warm kan worden, maar de temperatuur in het atrium wordt constant op een aangename hoogte gehouden.

24. Tegenover het stadhuis staat het blauwe Mercure hotel.

25. Aan de Schedeldoekhaven werden in 1977 de ministerietorens van Justitie en Binnenlandse Zaken van de architecten Lucas & Niemeijer opgeleverd. Deze twee witte torens hebben lange tijd (tezamen met het transitorium) de skyline van Den Haag gedomineerd. Over enkele jaren zullen deze torens worden gesloopt om plaats te maken voor de nieuwbouw van Wijnhavenkwartier fase 2.

26. Tussen de twee ministerietorens bevindt zich een groene binnenplaats.

27. De Prins Bernhardviaduct is een ingrijpend project uit de jaren 70 geweest. Hiermee zou het centrum beter bereikbaar worden voor gemotoriseerd verkeer. Het viaduct ligt er nog steeds (wel wat ingekort in 1989) en ontsluit het busstation op het dak van het Centraal Station. Over het viaduct is een opvallend kantoor gebouwd met aan weerszijden 5 losse vleugels. Deze vleugels hangen over het wegdek heen, alsof je door een stel tunnels rijdt.

28. Aan de oostelijke opgang van het viaduct staat deze witte woontoren van Groep 5 architecten, genaamd de Witte Anna. Deze toren werd in 1987 opgeleverd en was destijds met zijn 77 meter de hoogste woontoren van Nederland. Bovenin de Witte Anna zit een Chinees restaurant van waar je een mooi uitzicht hebt over de stad.

29. Het ministerie van VROM van Jan Hoogstad. Dit gebouw bestaat uit vijf parallel geplaatste flatgebouwen met daartussen 4 atria.

30. Detail van VROM

31. Aan de Utrechtsebaan staat deze 70 meter hoge toren van Justitie. Vooral vanaf de zijkant ziet hij er erg imposant uit. Het is de bedoeling dat er ooit nog een vergelijkbare toren (Grotiustoren) verrijst ter hoogte van de parkeerplaats op de voorgrond.

32. Rondom de Utrechtsebaan bevindt zich een zeer stedelijk gebied met veel hoogbouw. Bijzonder is dat de hoogbouw op diverse plekken gewoon over deze snelweg heen is gebouwd. Een van de meest bijzondere elementen op de Utrechtsebaan is de 75 meter hoge Malietoren van Benthem-Crouwel Architecten. Oorspronkelijk zou deze toren nog 3 verdiepingen hoger worden (dus een extra stalen driehoek), maar door protesten vanuit de buurt is de toren verlaagd. Best jammer, temeer hierdoor de verhoudingen van de Malietoren niet echt meer lijken te kloppen.

33. Anonieme kantorenmassa op en rond de Utrechtsebaan. Midden op de foto is het gebouw Equinox van Rietveld Architects te zien.

34. Bijzonder van het kantoor Equinox is dat het tevens fungeert als een viaduct over de Utrechtsebaan. Als je door het gebouw heen rijdt, dan heb je niet door dat daaronder een drukke snelweg ligt.

35. Aan de Prinses Beatrixlaan staat het Centre Court van KOW architecten. Dit gebouwencomplex is in 2003 opgeleverd en wordt sindsdien ten dele gebruikt als kantoor voor de Voedsel- en Warenautoriteit en ten dele als appartementencomplex. De voorzijde van het complex bestaat uit twee hoogteaccenten, zodat het goed aansluit op de hoogbouwzone aan de Beatrixlaan, terwijl de achterzijde door zijn beperkte hoogte goed aansluit bij de bestaande bebouwing van Bezuidenhout.

36. Voor het Centre Court ligt de verhoogde Randstadrail. De staalconstructie rondom het spoor wordt ook wel aangeduid als “de netkous”. Hoewel deze netkous in de ontwerpfase werd gepresenteerd als luchtige constructie, oogt het eindresultaat behoorlijk zwaar. Daarnaast is het jammer dat de twee uiteinden van de kous gewoon zijn afgekapt, en niet zijn afgebouwd langs de schuine lijnen van de constructie.

37. Even verderop gaat de netkous langs het Prinsenhof. Dit stukje Den Haag heeft wel een enorm stedelijke uitstraling.

38. De Prinsenhof bestaat uit 8 gekoppelde torens waarvan toren E met zijn 109 meter het hoogste is. Bij het ontwerp van het complex is geen architect betrokken geweest. Het is compleet tot stand gekomen door de inspanningen van een vastgoedontwikkelaar, toch met een best aardig resultaat.

39. De enorme Prinsenhof bestaat uit 8 torens, waarvan toren E en de torens aan de zijde van de netkous worden gebruikt als kantoor, de torens aan het Koningin Sophiepark (onderstaande foto) worden gebruikt als woningen en de hoogbouw naast toren E wordt gebruikt als hotel.

40. De meest recente trots van het Beatrixkwartier is de Haagse Zwaan. Dit is de eerste toren aan de westzijde van de Utrechtsebaan. Het gebouw staat enigszins voorover geleund over de Utrechtsebaan, en dit effect wordt nog eens versterkt door schuine lijnen op de glazen gevel.

41. Op een zeer klein stukje grond aan het Rijswijkseplein is het 131 meter hoge Strijkijzer (AAArchitecten) gebouwd. Een groot deel van deze toren wordt gebruikt voor studentenwoningen, en daarnaast is een deel van de woningen ingericht als short-stay appartement.

42. Bovenin het Strijkijzer moet nog een café komen met uitzicht over de stad, maar dit is door brandveiligheidseisen tot nog toe niet doorgegaan,

43. Vanaf station Hollands Spoor ziet het Strijkijzer er nog veel robuuster uit.

44. Het meest stedelijke stukje van Laak bevindt zich rondom de Laakhavens. Op de voorgrond de staan vier Aquadriga-torens van Geurst & Schultze Architecten en op de achtergrond staat het reusachtige Strijkijzer.

45. Het blokkendozencentrum van Laakhavens-oost met Delta Lloyd links en Poseidon rechts.

46. Direct achter station Hollands Spoor staat de 57 meter hoge Poseidon van KCAP architecten. Dit is een typisch stukje neomordernisme, modernisme met baksteengevel. Door deze gladde gevel doet het gebouw meestal wat saai aan, behalve als de zonnestralen net het geveloppervlak bereiken.

47. De Haagse Hogeschool met zijn bijzondere loopbruggen over het plein.

48. De 63 meter hoge Laakhaventoren van Atelier PRO. Dit is na de Witte Anna de tweede Haagse toren met een rond vloerplan. De toren staat direct naast de Haagse Hogeschool, daarop is de functie ook aangepast. Het gebouw zit vol met studentenwoningen.

49. Het International Criminal Court vanuit Voorburg. Waarschijnlijk heb je vanuit dit gebouw een fantastisch uitzicht op de skyline.

50. En tot slot de achtste zuster: KPN